Utrecht staat vol met bijzondere gebouwen waar je regelmatig langsloopt, maar zeker niet alles van weet. Wat doen die vierkante bakken van melkglas bijvoorbeeld in de gevel van kledingzaak Esprit op het Vredenburg? 

Een van de gevels aan het Vredenburg valt op door zijn prominente patroon van witte vierkanten. Het zijn lichtbakken van melkglas, in 1936 ontworpen voor de bioscoop die hier toen zat.

De letters ‘b i o s c o o p v r e e b u r g’ passen er precies in. De gevel is ontworpen door Gerrit Rietveld en was onderdeel van een groot verbouwingsplan: de bioscoop kreeg ook een nieuw interieur en werd met een verdieping verhoogd om beter op te vallen aan het plein.

Rietveld kende de eigenaar van de bioscoop, Jan Nijland, via de Utrechtsche Filmliga. Samen met nog twee Utrechtse architecten, Sybold van Ravesteyn en Hermann Mertens, was hij daar bestuurslid van. De Filmliga maakte zich hard voor de vertoning van kunstfilms in de stad. Al moesten die films niet ál te abstract zijn, want dat zou het publiek juist afschrikken. Vaste vertoningsplek was Bioscoop Vreeburg.

Het zou goed kunnen dat Rietvelds vriend en filmfreak Van Ravesteyn meedacht over het nieuwe interieur. Dat was namelijk opvallend krullerig voor Rietvelds doen. De zwierige meubels en wildgemarmerde vloeren en trappen van de entree en foyer pasten meer bij de barokke stijl van Van Ravesteyn. In de bioscoopzaal overheersten geen primaire Rietveldkleuren, maar lichtpaars, roze en groen.

De extra bovenverdieping werd Rietvelds nieuwe woning. Hij bestond uit één open ruimte met een raam over de volle breedte. Aan de zijkant en achterkant waren slaapnissen met gordijnen voor
de zes kinderen en voor Rietveld en zijn vrouw. De keuken had wel een echte wand. Het echtpaar woonde er meer dan twintig jaar, al kwam er nooit een officiële woonvergunning.

Begin jaren zeventig sloot de bioscoop. Tegen de lichtbakken waren vanwege het achterstallige onderhoud toen al metalen platen geschroefd – een droef lot voor een van de eerste, verlichte gevelreclames van de stad. In 2002 is de gevel hersteld dankzij het Vlaamse bureau Atelier De Bondt, die eigelijk alleen een nieuw interieur voor Esprit hoefde te ontwerpen. Gelukkig snapte ook de directie van de kledingzaak hoe bijzonder de gevel was en vormden de extra kosten geen probleem.