Utrecht staat vol met bijzondere gebouwen waar je regelmatig langsfietst, maar zeker niet alles van weet.  Zoals het warmteoverdrachtstation WOS8 aan de rand van Leidsche Rijn.

Op het eerste gezicht lijkt de zwarte doos aan de Rijksstraatweg in De Meern een landbouwartefact. Maar daarvoor is het toch te groot en te glad. En te raar. Zwarte kunststof, klimgrepen, reflectoren, een basketbalnet, een hoek met een schuin gat: de buitenkant van het gebouw ‘WOS8’ geeft niets prijs van wat er binnen gebeurt. De architecten van het Amsterdamse bureau NL Architects kregen twintig jaar geleden dan ook niet de vraag om een gebouw te ontwerpen, maar een ‘huid’: de buitenkant van een warmteoverdrachtstation.

In dit gebouw wordt water verwarmd voor de huishoudens in de omgeving. Bij het plannen van Leidsche Rijn werd afgesproken om bij dergelijke functionele gebouwen extra aandacht te besteden aan de architectuur. Zo wilden de stedenbouwers eenvormigheid voorkomen en markante herkenningspunten in de wijk realiseren. Zoals ook het rupsvormige waterpompstation in het Waterwinpark en de hoge, smalle brandweerkazerne aan de Belcampostraat.

NL Architects bestond indertijd net een jaar en greep de kans aan om iets bijzonders te realiseren. Het bureau koos voor een naadloos vlies van polyurethaan, ongebruikelijk gevelmateriaal, door de architecten zelf omschreven als een ‘latex sekspakje’. De gevel kreeg zelfs een eigen functie: volgens de architecten is het een plein, maar dan verticaal. Hier verwelkomt WOS8 de hangjeugd, waar in nieuwe wijken meestal niet aan wordt gedacht.

Het enige raam in het gebouw zit uitnodigend achter de basket en het spionnetje bij de deur is omgekeerd, zodat je van buiten naar binnen kunt gluren. De klim­grepen vormen een songtekst in braille, bedoeld om zelf te ont­cijferen. Ze verwijzen letterlijk naar de blinde muur van WOS8. Ook aan de zwaluwen die voorheen boven het open veld vlogen, is gedacht. Ze kregen nestkastjes onder de dakrand.

Sommige architecten zou het hun eer te na zijn om alleen een buitenkant te ontwerpen. Maar NL Architects ziet de grenzen van de architectuur niet zo strikt, met verrassende resultaten tot gevolg. Na twintig jaar zijn hun ontwerpen nog altijd speels waar het kan en serieus waar het moet. WOS8 voert alleen al in Utrecht een rijtje opvallende gebouwen aan, zoals de Basketbar, een boekwinkel annex skatebaan annex basketbalveld op De Uithof, de turnzaal Nieuw Welgelegen in Kanaleneiland en zaal
Pandora in TivoliVredenburg.