Stadsredactie: meedenken met het museum

Hoe gaat dat meedenken van de Stadsredactie dan bij­voorbeeld in z’n werk? Karin leidt ons rond door de vaste museumtentoonstelling, Collectie Centraal. ‘Ik herinner me dat ik als kind de zalen vrij statig ingedeeld vond, met veel oude kunst. Sinds ik met de andere leden van de Stadsredactie advies geef over de inrichting, is er zowel oude als hedendaagse kunst te zien. Dat maakt de ruimte toch wat levendiger, met voor elk wat wils.’

Wat de ene bezoeker nauwelijks opvalt, kan voor de andere een reden zijn om zich ongemakkelijk te voelen

Uit onderzoek naar de herkomst van museumbezoekers, zo’n vijf jaar geleden, bleek dat bewoners van sommige Utrechtse wijken ondervertegenwoordigd zijn. Hoe komt dat?, vroeg het Centraal Museum zich af. Voelen zij zich hier niet thuis? Of is de drempel te hoog om te komen? ‘Dat was de aanleiding om de Stadsredactie op te richten, met lokale mensen, het liefst uit juist die wijken’, vertelt Karin. Zelf woont ze in Overvecht. ‘Ik vertegenwoordig zo’n beetje mijn netwerk daar. Ik probeer dus niet alleen vanuit mijn eigen smaak te kijken, maar te denken: voor wie is dit kunstwerk herkenbaar en voor wie niet? Wie voelt zich welkom? En wat gebeurt er als je hetzelfde kunstwerk vanuit een ander perspectief bekijkt?’ Een goed voorbeeld is de zaal met schilderijen van naakten. In een hoek is een Mariabeeld geplaatst. Karin vindt de combinatie opvallend. ‘Ik ben zelf evangelisch, dus ik kijk daar anders naar dan een niet-gelovige. Maar ook culturele verschillen spelen mee. Wat de ene bezoeker nauwelijks opvalt, kan voor de andere een reden zijn om zich ongemakkelijk te voelen. De kunst zelf hoeft niet weg, maar je kunt wel nadenken over de opstelling ervan.’

U-pashouders

De Stadsredactie praat niet alleen over kunst, maar dus ook over de vraag voor wie het toegankelijk is. Ieder lid brengt een andere achtergrond en kennis met zich mee, op cultureel of sociaal gebied. Zo weet Karin uit eigen ervaring dat er op de U-pas een puntentegoed staat, waar punten vanaf gaan als je het museum bezoekt. Dat maakt dat U-pashouders minders snel kiezen voor een museumbezoek.

‘Daar hadden we als museum nog niet goed genoeg over nagedacht’, zegt Lykele, coördinator Stadsredactie. ‘Inmiddels hebben we als museum besloten: we doen mee met de U-pas, maar zorgen ervoor dat een bezoek aan het Centraal Museum volledig gratis is voor de houders. Dat was zonder de Stadsredactie niet gebeurd.’

Een ander obstakel kunnen de zaal­teksten zijn, aldus Karin. ‘Niet iedereen kan of wil die lezen. Daarom hebben we audiotours ingesproken met een persoonlijk verhaal van een redactielid. Die vormen echt een toegevoegde waarde en vergroten de toegankelijkheid.’

Kunst & tatoeages

Aan het einde van de vaste collectie komen we uit bij de eigen ruimte van de Stads­redactie, de Column. Het is een kleine kamer met een extra verdieping. Afhankelijk van wat er wordt getoond, verandert de inrichting. Op dit moment is er de tentoonstelling Blik op Bloemen te zien, waarin Utrechters uit alle wijken hun interpretaties van bloemen delen in kunstwerken en ontwerpen voor tatoeages. Aanleiding voor de expositie is het 70-jarige jubileum van de Van Baaren Stichting, dat maatschappelijke projecten in de stad Utrecht steunt.

Elk jaar maakt Lykele samen met de Stadsredactie een tentoonstelling voor deze ruimte. ‘Co-ontwikkeling’, noemt hij het. ‘Als je wilt dat mensen inspraak hebben, moet je ook macht delen. Dat betekent dat we alles samen bepalen. De Stadsredactie brengt de ideeën en contacten uit de stad in. Een vormgever bepaalt bijvoorbeeld hoe de tentoonstelling er uiteindelijk ruimtelijk uit komt te zien. En het museum zorgt voor de professionele begeleiding en praktische uitvoering.’

De stad weerspiegelen

De Stadsredactie is niet alleen binnen de muren van het museum actief, weet Lykele. ‘Zo gaan leden mee met het mobiele museum; een bakfiets met replica’s waarmee we naar Utrechtse wijken gaan. Ook sluiten ze soms aan bij BuurtBuik, om samen te eten in verschillende buurt­huizen. Daarmee zijn de leden ook een soort ambassadeurs van het museum.’ Maar het werkt volgens Lykele ook de andere kant op. ‘Zij brengen perspectieven die ik niet heb het museum in. Daardoor kom ik ook in contact met mensen met wie ik anders niet zomaar in contact zou komen.’

De leden van de Stadsredactie zijn ook een soort ambassadeurs van het museum

Lykele ziet ook iets gebeuren in de relatie tussen het museum en de leden. ‘Conservatoren kloppen steeds vaker zelf bij de Stadsredactie aan, om te vragen naar hun mening, of een bepaald kunstwerk van toegevoegde waarde is of juist niet en of de beschrijving van de tekst duidelijk is. Dat zie ik als winst. Uiteindelijk doe je het als stadsmuseum voor en met alle bewoners. En die weerspiegelen we nog niet helemaal. De Stadsredactie bestaat momenteel uit zeven mensen en we zoeken nog een jong lid en een extra lid uit Overvecht. Het zou ook waardevol zijn als leden zelf in het museum aanwezig zijn om met bezoekers te praten over de tentoonstellingen of de collectie.’

Inspireren & irriteren

Aan het einde van de rondleiding heeft Karin een boodschap voor Utrechters die denken dat een museum niets voor hen is. ‘Kíjk vooral. Niet alles hoeft meteen iets te betekenen. Je hoeft niet alles mooi te vinden. Het kan je ontroeren, het kan je inspireren, het kan je misschien ook irriteren. Het kan aversie oproepen. De eerste keer loop je er zo voorbij en de tweede keer vallen je ineens andere dingen op. Dat heb ik ook nog steeds.’

Blik op Bloemen is t/m 13 december 2026 te zien in het Centraal Museum
centraalmuseum.nl