In DIEP, de filosofische en muzikale voorstelling van Het Filiaal theatermakers, neem je een fantasierijke duik in de diepzee. Een maand voor de première nam UITagenda een kijkje op de set van het Utrechtse jeugd- en familiegezelschap.
Het idee voor DIEP ontstond bij poppenmaker Eva Arends en regisseur Monique Corvers toen zij bezig waren met The Neverending Story. De zwevende draak in die voorstelling inspireerde hen tot andere zwevende personages op toneel. Je ziet ze nu in DIEP, terwijl ze diepe gesprekken voeren in de diepzee.
‘Van de diepzee weten we nog verbazingwekkend weinig, terwijl de oceaan en de stromingen een enorme impact hebben op het klimaat’, aldus Monique Corvers. ‘En omdat we veel nog niet weten, kun je zelf invullen hoe de wezens die erin leven eruitzien,’ vult Eva aan.
Jaloers zeebeest
DIEP gaat onder andere over de vraag: van wie is de wereld eigenlijk? Monique: ‘Wij mensen denken vaak dat die van ons is, terwijl we haar delen met andere aardbewoners. Mogen we de diepzee ons dan zomaar toe-eigenen?’ Volgens de regisseur is het thema juist nu extra relevant vanwege de ecologische crisis en de groeiende menselijke interesse in de diepzee als bron van grondstoffen. ‘Het gebied dreigt gezien te worden als vrij beschikbaar bezit, terwijl het een kwetsbaar ecosysteem is dat bescherming verdient.’
Omdat we niet veel over diepzeedieren weten, kunnen we zelf invullen hoe ze eruitzien
Behalve over bezit stellen de zeewezens in DIEP elkaar ook grote vragen over grenzen en ontdekt worden, vertelt acteur Rabbi Jallo. Samen met Barend van Daal en Sophie Bakker speelt hij in de voorstelling. ‘Zo is er een scène waarin een vis een plastic zakje vindt. Een ander zeebeest wordt jaloers, maar de vis blijft volhouden dat het zakje van hem is en dat de ander zelf maar iets moet zoeken. Het werkt grappig dat je zulke menselijke eigenschappen terugziet via de diepzeewezens.’
Hengelvis
De diepzee wordt op het toneel zichtbaar gemaakt met een decor dat onder meer bestaat uit dikke en dunne draaiende stroken textiel. Daar kunnen de zeewezens uit verschijnen en weer in verdwijnen. Monique: ‘We willen een donkere diepte creëren. Met een speciaal tapijt dat licht opslurpt, lijkt het alsof alles een beetje zweeft. Daarnaast komen er projecties op het decor, die de ruimte een waterig effect geven.’
Rabbi: ‘Wat leuk is, is dat elk wezen zich anders beweegt. Onze uitdaging als acteurs is om op zoveel mogelijke manieren een zeebeest te spelen. Soms is je gezicht een vis. Dan speel je bijvoorbeeld een hengelvis met een lampje op je hoofd. Daarna switch je naar een wezen dat je met behulp van een stok laat zwemmen. Voor elk organisme gebruik je andere technieken om het tot leven te brengen. Het moment dat je dat onder de knie hebt, is fantastisch. Het leuke bij de onontdekte zeewezens is dat je helemaal kunt experimenteren met hoe ze bewegen en praten. Je fantasie krijgt daar alle ruimte.’
Rabbi pakt een kwal, gemaakt van een soort paraplu waaronder dunne plastic slierten hangen. Door de paraplu langzaam open en dicht te doen, gaat het dier bewegen. De slierten golven mee, waardoor het lijkt alsof het echt leeft. Daarna laat hij een vis met siliconen schubben sierlijk door de ruimte zwemmen.
Magische sfeer
Gábor Tarján componeert de livemuziek voor de voorstelling. Hij geeft een voorproefje: een losse pianosnaar op een houten kist gemonteerd die een hele bijzondere lage, ruwe klank geeft en het gevoel van een immense, donkere zee oproept. Maar ook zacht, hoog pianospel met klanken die kwetsbaar en teder klinken, alsof je in een stille oceaan drijft. En de steeldrum, die een speels en dromerig geluid geeft en de mysterieuze sfeer versterkt.
De muziek wordt uitgevoerd door percussionist en vocalist Dirge Seçil Kuran en acteur Sophie Bakker. Ze zingen tweestemmig en gebruiken neologismen (door tekstschrijver Eva Gouda bedachte woorden), wat bijdraagt aan de magische sfeer van het stuk.
Theatercollege
DIEP speelt tot en met 17 mei zo’n vijftig keer in het land en gaat vergezeld van extra programma’s. Zo geeft oceanograaf en klimaatwetenschapper prof. Erik van Sebille (Universiteit Utrecht) na de voorstelling een theatercollege. In een half uur vertelt hij hoe uitgestrekt, kwetsbaar en verrassend de oceaan is: van reuzenoctopussen die stromingen sturen tot vissen die leven zonder zonlicht. En vooral laat hij zien hoeveel er nog steeds onbekend is over deze mysterieuze wereld.
Daarnaast is in het Universiteitsmuseum Utrecht (UMU) een expositie te zien van glazen zeewezens. Tijdens de meivakantie zijn er workshops waarin kinderen hun eigen diepzeewezen kunnen maken. ook heeft het UMU een video gemaakt voor kunstlessen op basisscholen, waarin een wetenschapper vertelt over de diepzee.
8 maart 2026, Podium Hoge Woerd
